در حال مشاهده | صفحه اصلی سایت

She Dreamt She Was A Bulldozer, She Dreamt She Was Alone In An Empty Field

چند هفته پیش قاطی سلسله ایمیل‌هایم بعدِ قرنی با «آ» نوشته بودم «تلخ و بدبین و ناامید شده‌ام». در جوابش که توصیف زندگی بعد از سفر اخیرش بود یک جایی آن وسط‌ها نوشته بود: «من یادمه توی هند خیلی اتفاقات سخت هم برات افتاده بود. حالا فکر می کنم که توی ایران چه ها می‌تونه اتفاق افتاده باشه که خستگی و ناامیدی رو به زبونت بیاره. ناامید بودنت رو هم نمی‌تونم توی خیالم بیارم. توی ذهنم همش در حال زیر و رو کردن و شخم زدنِ دنیایی.»
همین چندتا جمله‌اش تا چند روز گرفتارم کرده بود به اتفاقات سختی که در هند برایم افتاده بود فکر کردم. زیاد بودند. افت و خیزهای عمیقی داشتم. خطرهای زیادی از بیخ گوشم گذشت که به قولِ «ابو» اگر این چند صد خدای آن سرزمین مراقبم نبودند انقدر راحت نمی‌جستم. مثلا آن‌باری که در سفری اتوبوس اشتباهی سوار شدم و ساعت سه صبح در ایستگاه برهوتی در جایی که نمی‌دانستم کجاست پیاده شدم و بعد از نیم ساعت سوار ماشینی شدم که راننده و مردِ کناری‌اش یک کلمه هم انگلیسی بلد نبود. همه‌ی یک ساعت و نیم تا اولین آبادی و با هر پیچ جاده در سکوت و تاریکی فکر می‌کردم الآن می‌زنند کنار و رِیپم می‌کنند و می‌کشند و جنازه‌ام هم نمی‌داند کجای جغرافیای این شبه قاره چال شده‌است.
بعد یه این فکر کردم که چقدر آن تصویری که از خودم در ذهن او- و احتمالاً آدم‌های دیگر- ساخته‌ام مدت‌هاست ازم دور است و چقدر در رودربایستی‌اش مانده‌ام. آدمِ هیچ‌وقت کم‌نیار. بولدوزِ امیدوار‌ِ دائم در حالِ شخم زدن دنیا. شاید یک دلیل زجرم این چندوقت همین باشد. انگار به تصویرِ خودم باخته‌ام و این برایم از هر شکستی سنگین‌تر آمده‌. از این بدتر هم می‌شود: نه فقط انگار حفظ وجهه‌ی همیشه امیدوار برایم وظیفه‌ست، که بخش عمده‌ی تلاشم در زندگی این بوده که دیگران را از خودم ناامید نکنم. این البته از آن گندهایی است که خیلی خانواده‌ها طی روند تربیت گل و بلبل کمال‌گرایانه‌شان به روانِ فرزندان‌شان می‌زنند. وقتی چند روز پیش با حالت عصبی و پریشان بهش گفتم «من نمی‌خوام دلیلِ ناامیدی دخترا باشم» و زدم زیر گریه، متوجه‌اش شدم. بعدش که حرف‌هایمان تمام شد هی عقب و عقب‌تر رفتم و دیدم چقدر از دردِ این مدت‌ام به این خاطر بوده که فکر کردم دلیلِ ناامیدیِ دیگری‌هایی بوده‌ام. یکی از آن دیگری‌ها شمسی است. بله انقدر وضع خراب است که فکر می‌کنم برای گربه هم امید تعریف شده‌است (وقتی انتظار تعریف شده چرا امید نشده‌باشد) و من، آدمِ او، چون نتوانستم از مرگ نجاتش بدهم، ناامید ازم از دنیا رفته.
تو آخه فکر می‌کنی کی هستی ژوزه؟

نگارش شده توسط گل‌ناز در 20 جولای 2017

این‌بار اگر کسی گفت زمان همه‌ی زخم‌ها را درمان می‌کند پاسخ دهید: گو اند فاک یورسلف

چیزها طیِ گذرِ زمان تغییر می‌کنند، ذهنیتِ آدم‌ها تغییر می‌کند، و گاهی هم روی برخی از زخم‌ها را پوستِ نو می‌گیرد. ولی زمان واقعاً کارِ چندانی برایمان نمی‌کند جز اینکه ساعت‌ها و روزهایی را در اختیار می‌گذارد تا مسن‌تر شویم و فرصت تحلیل خود _درواقع تصور ذهنی‌ از چیزی که به اسم «خود» می‌شناسیم_ را پیدا کنیم. آگاهی نسبت به موقعیت، رشد کردن و همه‌ی این‌ حرف‌ها به مداوای زخم کمک می‌کند، اما زمان این وسط هیچ‌کاره است. تاب آوردنِ اندوه آسان‌تر نمی‌شود. زمان بگذرد و مراقبت از زخم نباشد فقط درد می‌کشیم. گاهی درد غیرقابل تحمل می‌شود و روی دیگری سر ریز می‌کند. گاهی مزمن می‌شود جوری که دیگر حسش نمی‌کنیم. ولی هیچ‌وقت رها نمی‌کند. همان‌جایی که هست می‌ماند و دست به کمر، زل‌زل تماشا می‌کند تا ببینید چه‌طور با او تا می‌کنیم.
در مورد خودم، کارمان به این‌جا رسیده که منم زل زده‌ام توی چشم‌هایش و مسابقه گذاشته‌ایم هرکه اول پلک بزند سوخته.

نگارش شده توسط گل‌ناز در 11 ژوئن 2017

Rabbit Hole

«آ» لمیده بود رو کاناپه‌ فرسوده که چاله چوله‌هایش به زور بالش و کوسن‌های کهنه پرشده، و در «ارتفاع» مناسبی رقص باد و تکان‌های سنگینِ ریشه‌های آویزانِ درخت «بابا آدم» پشت پنجره را تماشا می‌کرد، که «آقای جورج» به شکل یک گوله‌ی کُرکیِ مجهول از آسمان سقوط کرد. «آ» از ارتفاع‌اش و پله‌های زیاد و پیچ در پیچ پایین آمد و دوید سمت محوطه‌، لای بوته‌ها دنبال گوله‌ی کُرکی گشتن. آقای جورج یک جوجه جغد نحیف بود و «آ» باقی روز کلی جستجو کرد تا ببیند چرا از آسمان افتاده. بالاخره ناشناسی در یک فُروم پرنده‌شناسی به او جواب داد مادرجغدها جوجه‌هایی را که می‌فهمند پرواز یاد نمی‌گیرند از لانه پرت می‌کنند پایین تا سهم باقی جوجه‌ها را نخورند؛ و «آ» از آن لحظه شد پدرِ آقای جورج و چون اغلب در جهان‌های موازی سیر می‌کرد و برای قوانین جهان «به‌هنجار» تره هم خرد نمی‌کرد گفت این حرف‌ها همه چرند است و اراده و اگزیستانس این موجود را به رسمیت نمی‌شناسد؛ و تصمیم گرفت جورج را مثل یک جغد عادی باربیاورد.
با یک تخته از چوبِ جعبه‌ی میوه و طنابی خیلی بلند، تابی درست و آویزان کرد، به ریشه‌های آویزانِ همان درخت پشت پنجره که آقای جورج از آن افتاده بود و فکر می‌کرد جلوی چشم مادر و خواهربرادرهای جغدش است، و ماه‌ها، هر روز، وید دم غروبش را می‌چاقید، با هم از پله‌ها پایین می‌رفتند، آقای جورج را سوار تاب می‌کرد و هلش می‌داد تا پرواز یاد بگیرد. جورج چندتا بال‌بال می‌زد و وقتی تاب سرعت می‌گرفت خودش را پرت می‌کرد به جلو ولی نیم‌متر بیشتر نمی‌پرید و تالاپی می‌افتاد روی زمین. بعد هم بلند می‌شد و مثل خرگوش چند متر بپربپر می‌کرد تا «آ» می‌گرفتش و دوباره سوار تاب می‌کرد.
نمی‌دانم آقای جورج «آ» را چه‌طور قانع کرد تا بعد از چندماه بی‌خیال پرواز یاد دادن شود و بپذیرد او جغدی‌ست که دیگر قرار است مثل خرگوش زندگی کند و دست از تاب دادنِ بیهوده‌اش بردارد. به استدلالی که آورده احتیاج دارم. چون این روزها خودم نِشسته که چه عرض کنم، مچاله شده‌ام روی یک تخته‌ی خیالی از چوبِ جعبه میوه‌ که با طنابی بلند از آسمان آویزان شده‌، و کسی که حقِ «وادادگیِ بی‌قید و شرط» را برایم به رسمیت نمی‌شناسد، هی هل‌ام می‌دهد و می‌گوید بپر، بپر. تو باید بتونی بپری. من هم لابد مثل آقای جورج، وقتی که هنوز در رودربایستی جغد بودن‌اش مانده بود چندتا بال‌بال می‌‌زنم و بعدش تالاپی با سر می‌خورم زمین.

نگارش شده توسط گل‌ناز در 16 مارس 2017

काली

kali-2

«کالی» الهه‌ی ویرانی‌، خدای بلاهای طبیعی، اول قرار بود فقط اهریمن‌ها را نابود کند. بعد یک‌جایی وسط‌های کار، نمی‌دانم چه‌طور برنامه‌ریزی‌اش به‌هم می‌ریزد، یا فکر می‌کند در تخریب لذت خلاقانه‌ای‌ست که در هیچ آبادانی‌ای نیست، دیگر اهریمن و غیراهریمن نمی‌شناسد و همه را می‌کشد. خداهای دیگر، مستاصل می‌روند سراغِ «شیوا» که جلوی این زنت را بگیر، دنیا را به فاک داد. شیوا می‌رود سرِ راهِ کالی دراز می‌کشد. کالی که مست از قدرتِ ویرانگری رقصان و غران می‌آمده، شوهرش را نمی‌بیند و لگد می‌کند و این لحظه‌ای‌ست که به خود می‌آید و از شگفتی زبانش بیرون می‌زند؛ و بعد هم هزاران سال هندوها چهره‌اش را در آن لحظه از گِل ساختند و پرستیدند.
چرا؟ بعضی‌ها می‌گویند چون لحظه‌ایست که ارج و قرب مرد برای همسرش در آن ثبت شده؛ که گناهِ بی‌حرمتی به شوهر از ویرانیِ جهان بالاتر. بعضی‌های دیگر، مثلاً عبدالکریم‌هایشان، می‌گویند فارغ از ماجرای زن و شوهری لحظه‌ای‌ست که عشقِ یار زورش به قهرِ تخریب جهان می‌چربد.
من هم چون گاهی‌وقت‌ها کالی درم حلول می‌کند و دلم می‌خواهد از کله‌ی مردها برای خودم گردنبند درست کنم، دوست دارم روایت عبدالکریم درست باشد. این روزها هم تنها چیزی که جلوی میلم را به تخریب و زیر و رو کردن همه‌چیز می‌گیرد، اوست که نمی‌دانم چندتا خدا التماسش را کرده‌اند و از کدام آسمان سرِ راهم افتاده، تا پایم بهش بگیرد و زبانِ حیرتم آویزان.

نگارش شده توسط گل‌ناز در 5 فوریه 2017

وضعیت: از زبانِ وحشی بافقی

گرچه دوری می‌کنم بی‌صبر و آرامم هنوز
می‌نمایم این‌چنین وحشی ولی رامم هنوز
باورش می‌آید از من دعوی وارستگی
خود نمی‌داند که چون آورده در دامم هنوز

نگارش شده توسط گل‌ناز در 21 دسامبر 2016

Falling in Love

در رویا می‌بینم نشسته‌ام روی صندلی. او زانو زاده پیشِ رویم و دارد باصبر و دقت بندِ کفشم را می‌بندد. سرش پایین است. دولا می‌شوم و آرام گونه‌اش را می‌بوسم. سرم را که بالا می‌آورم روی یک صندلی دسته‌دارِ تک‌نفره، از همان‌ها که زمانِ مدرسه، نشسته‌ام. وسط یکی از کارگاه‌هایم. دورتا دورم زنان و مردانی با لبانِ از خشم مچاله شده و چشمانی که سرزنش ازشان می‌بارد، نشسته و براندازم می‌کنند. او بی هیچ واکنشی با صبر و دقت به بستنِ بندِ کفشم ادامه می‌دهد.
بیدار می‌شوم. پیغام می‌دهم که زودتر ببینمش. باقی روز، همه‌ی مسیرِ توی قطار، سرِ کار، همه مسیر برگشت تو ماشینِ دوستم وقتی داشت از مهملات زندگی‌اش می‌گفت…روی آن صندلی دسته‌دارِ تک‌نفره نشسته‌بودم.

«تمام داستان‌های عاشقانه، درواقع داستان‌ِ فقدان‌ها و سرخوردگی‌‌هاست. در دامِ عشق افتادن، یادآورِ سرخوردگی‌ای ا‌ست که از وجودش اطلاعی نداشتیم. کسی را می‌خواستید، فقدانِ چیزی را حس می‌کردید، و به نظر می‌رسد سروکله‌اش پیدا شده‌است. چیزی که در هر تجربه‌ی عاشقانه از نو تکرار می‌شود، یک سرریزِ سرخوردگی و یک فزونیِ ارضاء است. انگار به طرزِ غریبی منتظر کسی بوده‌اید، اما تا زمانی که از راه نرسیده بود، نمی‌دانستید او چه کسی‌ست. چه از این‌که چیزی در زندگی‌تان کم است آگاه باشید یا نه، وقتی کسی را که می‌خواهید ملاقات می‌کنید، از آن کمبود آگاه می‌شوید. آن‌چه روانکاوی به این داستان عاشقانه اضافه می‌کند این است که شخصی که عاشق‌اش می‌شوید، درحقیقت مرد یا زنِ رویاهایتان است که پیش از آنکه ملاقاتش کنید رویایش را دیده‌اید؛ نه بی‌ هیچ اطلاع قبلی- هیچ‌چیز از هیچ نمی‌آید- بلکه از تجربه‌ای پیشین، چه آن‌هایی که واقعاً تجربه کردید و چه آن‌هایی که آرزویشان را داشتید. شما او را با قطعیت کامل شناسایی می‌کنید چون پیش از آن قطعاً او را می‌شناختید؛ و چون واقعاً انتظارِ او را می‌کشیدید. و همان‌طور که فکر می‌کنید او را همیشه می‌شناخته‌اید، درعینِ حال با شما غریبه‌است. معشوق بدنی غریبه‌آشناست.»
– گمشده: در ستایشِ زندگیِ نزیسته/ آدام فیلیپس

نگارش شده توسط گل‌ناز در 23 نوامبر 2016

On Deism And Clockwork Universe

a-clockwork-orange-a-clockwork-orange-18133446-1024-768

پلی‌بوی: اگر زندگی انقدر پوچ و بیهوده‌ست، حس می‌کنی ارزش زیستن دارد؟

کوبریک: برای آن‌هایی از ما که به‌نوعی با فناپذیری‌مان کنار آمده‌ایم، بله. بی‌معنایی زندگی، انسان را وادار می‌کند معنای خود را خلق کند. البته کودکان زندگی را با یک حسِ شگفتیِ خالص آغاز می‌کنند. ظرفیتی برای تجربه کردنِ لذت تمام و کمالِ چیزی به سادگی سبزیِ یک برگ؛ اما همین طور که بزرگ‌تر می‌شوند، آگاهی از مرگ و زوال، ذره‌ذره به خودآگاهی‌شان حمله‌ور شده و زیرکانه لذتِ خالصِ زیستن، کمال‌گرایی، و پندارِ جاودانگی را می‌فرساید.
کودک حینِ رشد، مرگ و درد را همه‌جا در نزدیکی خود می‌بیند، و کم‌کم ایمانش را به غایتِ خوبیِ بشر از دست می‌دهد. اما اگر به شکلِ معقولانه‌ای قوی- و خوش‌شانس- باشد از این تاریک و روشنِ روح، تولدِ دوباره‌ی اشتیاق و نیروی سرزندگی را بیرون می‌کشد.
او باوجود و به‌علت آگاهی‌اش از بی‌معنایی زندگی، می‌تواند حسِ تازه‌ای از معنا و ثبات را بازسازی کند. شاید همان حسِ شگفتی که با آن متولد شده بود را بازپس نگیرد، اما می‌تواند چیزی بسیار ماندگارتر و پایدارتر شکل دهد.
وحشتناک‌ترین واقعیتِ جهان خصومت‌آمیزی‌اش نیست، بی‌تفاوتی‌اش است؛ اما اگر با این بی‌تفاوتی بسازیم و چالش‌های زندگی را درون سرحدهای مرگ بپذیریم، موجودیتِ گونه‌ جانوری‌مان معنایی حقیقی و شکوفا به‌خود می‌گیرد.
هرچقدر هم تاریکی پهناور باشد، ما باید نورِ خود را تامین کنیم.

(بخشی از مصاحبه‌ی استنلی کوبریک با پلی‌بوی در سال 1968)

نگارش شده توسط گل‌ناز در 12 اکتبر 2016

آیا DSM-5 برای سلامتِ روان‌‌تان مضر است؟*

hysterical_women_1a

دِبی ن. در دهه‌ی نود، و زمانی که به سواحل مدیترانه سفر کرد تا از رابطه‌ای آزارگرانه بهبود یابد، دانشجو بود. به‌خاطر شور و حرارتی که در پارتی‌ها از خود نشان می‌داد- و هنجاری فرهنگی در خانواده‌ی مهاجرش به حساب می‌آمد- اسکیزوفرنیک تشخیص داده‌شد. در ایالات متحده، با مصرف الکل و مواد دردش را آرام می‌کرد و به هاروارد جایی که مدرک کارشناسی ارشدش را گرفت وارد شد. آنجا تشخیص اختلال دوقطبی دادند و برایش لیتیوم تجویز کردند ( که به عملکرد تیروئیدش آسیب همیشگی وارد کرد) و به او داروهای ضد افسردگی دادند و گفتند تا آخر عمرش به آن‌ها نیاز دارد. حالا پس از بارها بستری شدن و شَکی رنج‌آور درباره‌ی خود، از داروها رها شده، کسب و کار خود را دارد و سبکِ زندگی‌ای سالم بر اساس استراحت، تغذیه، ورزش و مراقبه پیش گرفته است «من خودم را شخصی با احساس می‌بینم که فقدان‌های بی‌شماری را از سرگذرانده. من سبک زندگی‌ام را تغییر دادم و مسئولیت رفتارم را به عهده گرفتم. من یک نجات‌یافته هستم.»
داستان‌هایی مانند ماجرای دبی در همه جا دیده می‌شود و به قدری دردسرساز است که درست از زمانی که نسخه‌ی جدید راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی، یا DSM-5، در سال دوهزار و سیزده آماده‌ی انتشار شد، متخصصان بالینی از قبل فراخوانی برای اصلاحات عمده‌ی متنی که دهه‌ها تشخیص و درمان روانپزشک‌ها را پیش‌ برده، آماده کرده بودند. بسیاری از آن‌ها پنج مِی همان‌ سال، روزی که انجمن روانپزشکی امریکا (APA) در فیلادلفیا رای نهایی را برای انتشار ‌DSM-5 صادر کرد، در تظاهرات «بایکوت نورمال» شرکت کردند.
دیوید اوکس، سازمان‌دهنده‌ی بایکوت و دبیر اجرایی سازمان MindFreedom International می‌گوید «این یک جنگ داخلی میان تشکیلات روانپزشکی و به اصطلاح رادیکال‌ها نیست. ما در تلاش هستیم بحث را در چهارچوب حقوق بشر قرار دهیم، چون ‌DSM برای اعمال تبعیض، نقض آزادی‌ها و تخصیص منابع، مورد استفاده قرار گرفته‌است. این یک سند شبهِ قانونی است که تنها چند صد نفر نوشته‌اند و مردان سفید پوست ثروتمند به آن رای داده‌اند»
دکتر الن فرانسیس که وظیفه‌ی تجدیدنظر فوریِ DSM-4 را به عهده داشت، یکی از روانپزشک‌هایی است که امروز در کنار سازمان‌هایی همچون انجمن مشاوران امریکا، انجمن روانشناسان بریتانیا، و بخشی از انجمن روانشناسان امریکا، خواهان اصلاحات هستند. اما تلاش آن‌ها متمرکز بر روند تصمیم‌گیری دراین‌باره است که کدام تشخیص‌ها باید در«انجیل روانپزشک‌ها» قرار بگیرد و در مورد آن تشخیص‌ها چه حکمی در چهارچوب فعلی ‌DSM باید داد.
بسیاری از روانشناس‌های فمینیست، روانپزشک‌ها و مددکارهای اجتماعی خواستار اقدامی شدیدتر هستند، من‌جمله بایکوت DSM-5 از سوی روانشناس‌های بالینی، و تشکیل کنگره‌های دادرسی جهت برخورد با تشخیص‌های روانپزشکی و اثرات مخرب برچسب زدن به مردمی که از نظر روحی بیمار فرض می‌شوند.
پائولا جی. کاپلان روانشناس فمینیست یکی پیشروترین‌ مدافعان این اقدام و عضو برنامه‌ی زنان و سیاست جمعی در مدرسه‌ی کندیِ هاروارد و اتحاد Psychiatric Labeling Action Network for Truth است. این اتحاد، ائتلافِ افراد و سازمان‌هایی‌ست که به‌خاطر ناامیدی از ماهیت غیرِ علمی DSM، آسیبی که به انسان‌های بسیاری که این برچسب‌های تشخیصی مستبدانه را دریافت کرده‌اند رسانده، و عدم تمایل APA به تعهدی جهت اعمال اصلاحات جدی، آن را شکل داده‌اند.
کاپلان که از دو کمیته‌ی DSM پیشین به‌علتِ«مواجهه‌ی کج‌دار و مریز با تحقیقاتِ غیرعلمیِ مرتبط با تشخیص» استعفا داده‌است می‌گوید:«بیش از پیش بر ما آشکار می‌شود ویراستارهای راهنمای اصلی روانپزشکی، که سود بزرگی برای APA به همراه آورده‌اند، شواهدِ کلانِ آسیبی را که برچسب‌های نسخه‌ی سابق راهنما وارد آورده، و آسیب محتملی که قرار است از محتوای DSM-5 وارد شود، به رسمیت نمی‌شناسند.»
با توجه به آن‌چه درDSM-5 آمده، به نظر می‌رسد خودِ این راهنما، به ویژه برای زنان، کودکان و سالمندان زیان‌آور است. مثلاً سوگواری بعدِ از دست دادنِ عزیزی، ممکن است برچسب «افسردگی» بخورد، که اگر بیش از دوماه طول بکشد به دارو نیاز دارد.
کسالتِ «سندروم پیشاقاعدگی» طبق DSM به زنانِ بسیاری که عادت ماهانه می‌شوند انگِ بیمار می‌زند. نگرانیِ دیگر «اختلاهای جنسی» همچون «اختلال ارگاسم در زنان» است که به « تاخیر، یا عدم ارگاسم در پیِ فازِ هیجان جنسی نورمال» می‌گویند که مزمن شده یا عود کرده‌است. این تشخیص «براساس رای متخصص بالینی است که ظرفیت ارگاسمی زن را، با توجه به سن، تجربه‌ی جنسی و تحریک جنسیِ کافی، می‌سنجد» به گفته‌ی دکتر لئونور تیِفر تغییراتِ DSM-5 در توصیف جدید علائم، تلاشی برای «بازآراستنِ صندلی‌های عرشه‌ی کشتی تایتانیک است»
روانشناس‌های فمینسیت، از دهه‌ی هشتاد میلادی، وقتی «انجمنِ زنان در روانشناسی» دادخواستی مرتبط با DSM-III-R تنظیم کرد، DSM را به چالش کشیده‌اند. امروزه آن‌ها با همراهیِ دیگران، در عمق دیگری به مخالفت با تلاشِ اخیرِ APA مشغول اند.
اَل گلوز، مدیرِ اجراییِ «انجمن بین‌المللی برای روانشناسی و روانپزشکی اخلاقی» یکی از آن ها است. او می‌خواهد اصطلاحات دست و پا شکسته و نامفهموم DSM-5 با وا‌ژه‌هایی مرتبط که تنش‌های زندگیِ مدرن را- فقدان، یأس، تنهایی، ناامیدی- بازتاب می‌دهد جایگزین شوند. کلماتی که با «پریشانیِ عاطفی، اضطرار معنوی، بحران‌های زندگی، مشکلات غامض» مرتبط باشند. گلوز می‌گوید مسئله این است که « چه‌طور تشکیلات روانپزشکی و صنایع دارویی را وادار کنیم از پایه نوسازی شوند» تا از زبانی با الگوی پزشکی فاصله گرفته و از کلمات معمولی‌ جهت تسهیل کمک به مردمی که رنج می‌کشند، استفاده کنند.
دکتر دیوید الکینز، پرفسور بازنشسته روانشناسی دانشگاه پِپردین، معتقد است وقت آن رسیده آسیب‌های وارده از DSM به عنوان یک «مسأله‌ی عدالت اجتماعی» مطرح شود. او در نامه‌ای به APA از سوی گروهی از روانشناس‌های انسان‌گرا در انجمن روانشناسان امریکا، خواهان «یک بازنگریِ مستقل و از بیرون» شده‌است تا تضمین کند DSM-5 «مطمئن و معتبر» است.
اما شاید پائولا کاپلان بهتر از هرکس موضوع را مطرح کرده:
«این فراخوان حمله به روان‌درمانی، زیر سوال بردن آن و حتا تمامی تشخیص‌ها نیست، بلکه تلاشی جهت جلبِ توجه به این سازوکارِ تشخیص روانپزشکی است که مورد بررسی حداقلی قرار گرفته، و یافتنِ راه‌هایی برای محافظت از مردم برابر آسیب‌های آن است»

*این پُست خلاصه و ترجمه این مطلب است

نگارش شده توسط گل‌ناز در 6 اکتبر 2016

Attachment Is the Source of All Suffering

beginner_s-mind-3-1
اواسط بهار هشتاد و شش و اوایل فصل باران‌های موسمی بود و تازه دوسه ماهی می‌شد که زندگی‌ام را در هند شروع کرده بودم و با آدمی دوست شده بودم درست هم‌سن الآن خودم. آدم عجیب‌غریب و جذابی بود ولی به نظرم «رَد داده» می‌آمد. آن زمان «بوهِمین بورژوا» هنوز لق‌لقه‌ی زبانِ پتی‌بورژوازی شرمنده‌‌‌‌ نشده بود و ما درمورد آدم‌های بوبوطوری مثل دوست من به رد داده اکتفا می‌کردیم. فکر کنم حالاها فقط به کسی که مواد درست مصرف نمی‌کند رد داده می‌گویند. چرا دوست من به نظرم رد داده بود؟ چون یک شهروند درجه یک اروپایی بود که چندسال قبل قید کار و آینده و هدف و هر چیزی که انسان‌ها را ظاهراَ معقول و هنجارین و جامعه‌پذیر می‌کند زده بود و فقط با یک چمدان مایملک شخصی و یک جیمبه راه افتاده بود و زندگی‌اش را از نوازندگی و تعلیم موسیقی می‌گذراند و با کارکردن برای NGOهای محیط زیستی و حیوانات و …درازای جای خواب و غذا، سفر می‌رفت؛ تا آن‌طوری که میل طبیعی انسان، و به نظرش درست است زندگی کند. و من، آدمی که آن زمان روزی شش‌تا قرص اعصاب می‌خوردم تا بتوانم از خودِ شکاف‌خورده‌ام فرار و دیگران را تحمل کنم، و هر تلاشم تقلایی رقت‌انگیز بود تا به موجودیت و زندگی‌ام معنا دهم، به او می‌گفتم رد. چون من هم با اینکه دستورالعمل‌های غالب را برای زندگی قبول نداشتم ولی باز فکر می‌گردم آدم باید تا آن سن دیگر جایی، کاری و زندگی معلومی برای خودش ساخته باشد. یعنی چه همه چیز انقدر رو هوا. رابطه‌ی آرام و سبُک و بی‌دردسر ما سه‌چهار ماهی بیشتر طول نکشید. او تصمیم گرفت برای کار به شهر دیگری برود و من اولین بار رابطه‌ای را تجربه کردم که فقط از دیگری جدا می‌شدم، نه که ازش فرار کنم. بی‌درد و خون‌ریزی. دوستی ما با وب‌هراسی و ایمیل‌های شش‌ماه یکبارش به سبک نامه‌نویسی‌های قدیم طولانی، با ضمیمه‌ی چند عکس از جایی از دنیا ادامه پیدا کرد و هنوز هم ادامه دارد. من از او یادگرفتم چه‌طور می‌توان دیگری را فارغ از تعلق و دلبستگی (درحقیقت مصرف دیگری برای ترمیم ایگوی خود) و هراسِ از دست دادن، دوست داشت.
زندگی از چندماه بعدش شروع کرد به عوض شدن اساسی. فهمیدم رشته‌ای که در ایران خوانده‌ام و دارم ادامه می‌دهم را دوست ندارم و بعد از یک‌سال ول کردم و از اول رشته‌ای دیگر خواندم و کنارش دنبال آموزه‌هایی رفتم که از نهادهای رسمی دانش نمی‌گرفتم و در سازمان‌هایی که رویایشان را داشتم (اوایل داوطلبانه) کار کردم و کم‌کم جریان روزگار مسیر زندگی‌ام را طوری عوض کرد و جایی کشاندم که حالا هستم. اما همچنان او را به ردی به‌خاطر می‌آوردم تا دوسه سال پیش که داشتم خاطره‌ای را تعریف می‌کردم و به توصیف او رسیدم و ناگهان متوجه شدم که ای داد، من چقدر خود او شده‌‌‌ام. چقدر همه چیز رو هوا.
تا دوسال پیش سر و کارم با بانک نیوفتاده بود. حساب‌های فعلی‌ام را هم مادرم برایم باز کرده چون زود فهمید آدم «بدویت‌گرایی» که تا دهه‌ی سی زندگی‌اش حساب بانکی نداشته از این به بعد هم چندان عجله‌ای برای ورود به دنیای مدرن ندارد. به دیوار و دستم ساعتی نبود و معیار زمان‌بندی‌ام تغییرات نور. اسمارت فون نداشتم. نه خودم و نه موتور و ماشین قدیمی و قراضه‌ام و نه هیچ‌چیز دیگرم سر و کارمان با شرکت بیمه‌ نیوفتاده بود. گواهینامه‌ام را شش ماه مانده بود به برگشتم گرفتم آن هم چون خلاف نسبتاً سنگینی کرده‌بودم و دیگر جداً لازمم شده بود. با اینکه زیاد سفر می‌رفتم، جز باری که پایم در سفر شکست و باری که آفتاب سوختگی شدید گرفتم (و سفرهای ایران) هواپیما سوار نشدم و با قطار شبه‌قاره و حومه را گز کردم و یک شب هم در هتل نخوابیدم. پس‌اندازی نداشتم و پولم در حد به سر و ته رساندن ماهم بود و چیزی اگر تصادفی تهش می‌ماند خرج سفرهای ارزان قیمت. محصولات کارخانه‌ای، خوردنی‌های دارای افزودنی، مواد و داروهای شیمیایی، لباس‌های مارکدار و غیره اغلب در زندگی‌ام نبود و…
و کاملا هم راضی بودم و چیزی جز این زندگی نمی‌خواستم. هنوز هم نمی‌خواهم و اگر ماشین زمان اختراع شود جز تغییر در بعضی جزئیات باز همین راهی را می‌روم که از ده‌سال پیش تا حالا آمده‌ام. فکر نمی‌کنم توضیح زیادی لازم داشته باشد که این زندگی خیلی وقت‌ها اصلا شباهتی به تصاویر شاد و درخشان از مناظر اگزوتیک با شعار «روباهایت را دنبال کن» ندارد. لااقل چیزی که من تجربه کردم و می‌کنم بیشتر شبیه بندبازی است بی تور نجات. چون مهم‌ترین چیزی که در این زندگی قربانی می‌شود-و به نظرم شکلی از وابستگی‌ست که باید قربانی شود- «احساس» امنیت است. به این‌که چقدر این احساس امنیت مصنوعی و کاذب و «تشویقیِ» سیستمی است که جنبه‌های دیگر حیات ما را قربانی می‌کند، کاری ندارم. اما هر قرارداد شغلی، مالی، جنسی و هرشکلی از مناسبات اجتماعی پذیرفته شده و رسمی، احساس ثبات و راحتی خیالی را به همراه می‌آورد که من و رد داده از آن محرومیم و این محرومیت تا وقتی آدم آن را عمیقاَ نپذیرفته سنگین و آزاردهنده‌‌است (بدیهی است که محرومیت من از شهروند سفیدپوست غربی بیشتر است) و بعد هم باقی مکافات و بی‌پولی و عدم پذیرش اجتماعی و مقاومت مدام (صرفاً برای بقا و نه آفرینش) و …که محصول همان ناامنی و بی‌ثباتی است. درست است که سختی و راحتیِ وفاداری به ارزش‌های این شیوه‌ی زندگی در جغرافیای مختلف متفاوت است و مثلا برای من اینجا سخت‌تر و گاهی ناممکن است و بسیار سنگرها را وا داده‌ام، و درست است که اساساً «زندگی بد را نمی‌شود خوب زیست» اما کِیفی که از قطع‌ و کم‌کردنِ دلبستگی-وابستگی و به‌تبع مصرف چیزها و آدم‌ها می‌آید در دنبال کردن هیچ میلی نیست. یعنی این‌طور است که گاهی روزگار پس کله‌ات را می‌گیرد، بلندت می‌کند و به زمین‌ات می‌کوبد و سرت را می‌گذارد روی سنگ، و حتا ساطورش را هم نشانت می‌دهد، اما می‌دانی آخرش می‌بوسدت و از دلت در می‌آورد. چون می‌بیند چیزی برای از دست دادن نداری. در مورد من آخرین‌اش شمسی بود.

پ.ن:
بخشی از نامه‌ی دوهزار و صد و پنج کلمه‌ای برای تبریک تولدم:
سه ماه پیش برگشتم وطن. در خانه‌ی همسر سابقم مانده‌ام تا وقتی در ماموریت است از طوطی، دو سگ و پنج گربه‌اش مراقبت کنم.عکس‌هایشان را ضمیمه کرده‌‌ام- طوطی مرا اَس‌هول صدا می‌کند.هاهاها. خانه‌ای لوکس با تمام امکانات. اما حوصله‌ام اینجا حسابی سر رفته است. تو که خاطرت هست من هیچ وقت در رفاه و راحتی خوشحال نبودم. از خودم بیگانه‌ می‌شوم. نمی‌دانم برایت از آن شش ماهی که در غاری کوچک در مَنالی زندگی می‌کردم گفتم یا نه. کوچکترین فضایی بود که تا آن زمان درش سر کرده بودم. انقدر کوچک که نمی‌توانستم بی خمیده کردن پشتم داخلش بایستم. یک جعبه‌ی کوچک بود که رویش می‌نشستم و روی تخته سنگی می‌خوابیدم. غار پر از کَک بود و همه‌ی تنم را جای نیش کَک پوشانده بود. برای رسیدن به آب آشامیدنی باید نیم ساعت پیاده می‌رفتم و اغلب گرسنه بودم و هوا خیلی گرم بود. اما خیلی خوشحال بودم. خوشحالی واقعا برای توصیف حالم کم‌جان است. احساس می‌کردم در بهشت زندگی می‌کنم و همه‌ی آدم‌های آن روستا فرشتگانش هستند. اوضاع فیزیکی‌ام افتضاح بود ولی مغزم خوشحال بود. هنوز وقتی چشمانم را می‌بندم و به آن غار فکر می‌کنم پشت پلک‌هایم نور طلایی می‌ریزد. می‌‌دانی چه می‌گویم؟

نگارش شده توسط گل‌ناز در 27 سپتامبر 2016

ای آینه‌ی جادویی، بگو من فداکارترم یا فلورانس نایتینگل؟

زمستان پارسال دوره‌ای درباره‌ی تاریخچه NGOها و اصول و مبانی کار در آن‌ها، برای کارکنان و داوطلبان یکی از مراکز فعال در محله‌ی هرندی برگزار کردم که (برای خودم) چشم‌گشاترین تجربه‌ی تسهیل‌گری‌ام بود چون با آن‌چه در هند تجربه کرده ‌بودم فاصله‌ای به اندازه‌ی زمین تا آسمان داشت.‌ این که برای کسانی که سال‌‌ها در NGOها کارکرده‌اند تازه بخواهی بگویی NGO چیست و فرق آن با اداره‌ی دولتی و شرکت خصوصی در چیست خود به قدرکفایت غریب است. غریب‌تر از آن وقتی بود که در جلسه‌ی دوم و قبل از شروع بحث درباره‌‌ی ساختارهای قدرت و دینامیک‌هایشان، از مشارکت‌کنندگان پرسیدم چرا اصلا جایی مثل دروازه‌غار در تهران، و مشابه‌اش در جاهای مختلف ایران و دنیا وجود دارد و شما این‌جا چه می‌کنید؟ جواب‌ها خیلی از انتظارم پرت‌تر بودند، انقدر که باعث شد طرح درسم را تغییر بدهم و برخی مباحث را حذف کنم. مثلا «دروازه‌غار وجود دارد چون بعضی آدم‌ها روح سیاهی دارند، ما اینجاییم که این سیاهی را از بین ببریم»، یا «چون مردمِ این‌جا خودشان نمی‌خواهند زندگی‌شان را تغییر بدهند ما اینجاییم تا زندگی بهتر را یادشان دهیم»، «چون به فقر فرهنگی دچارند و ما می‌خواهیم فرهنگ‌شان را ارتقاء دهیم» و هابزی آن وسط گفت چون «انسان گرگ انسان است» و…یک نفر هم تاریخچه‌ی دروازه‌غار از زمان قاجار و علت نام‌گذاری‌اش را (همان‌چیزی که در ویکی‌پدیا نوشته شده) برایمان تعریف کرد. نه کسی به فقر اشاره‌ای کرد، نه به مهاجرت و نه ستم و سرکوب سیستماتیک و این حرف‌ها. تجربه از این نظر چشم‌گشا بود که متوجه شدم اشکال ماجرا فقط (یا شاید اصلا) فقر نظری و تولید دانش و عقب‌ماندگی علوم انسانی در ایران نیست. اشکال بیشتر از ذهنیت «دیگری‌ساز» و ناتوانی در فهم همدلانه‌ی دیگری، و تقلیل انسان به «کیسِ» آسیب‌دیده است و آن هم آنقدر دلایل ایدئولوژیک و ساختاری پشتش است که با چند جلسه کارگاه آموزشی برطرف نمی‌شود. طرح‌های غیرانسانی و خشونت‌آمیزی مانند طرح عقیم‌سازی زنان مصرف‌کننده و بی‌خانمان که از دلِ چنین جمع‌هایی بیرون می‌آید هم نتیجه‌ی منطقی همین دیدگاه است. تحلیلی(؟) که در ادامه می‌خواهم بنویسم قطعا تنها به بعد فردی ماجرا می‌پردازد و طبق ارتباطی است که ذهنم بین شواهد و دانسته‌ها و تجربه‌هایم برقرار می‌کند و جوری است که من می‌بینم. طبعا نه همه‌جانبه است و نه قطعیتی پشت آن.
اغلب وقتی حرف از خودشیفتگی به میان می‌آید تصویر آدم‌هایی با ویژگی‌های خلقی-رفتاریِ شبیه به نامادری‌های‌‌ سیندرلا و سفیدبرفی به ذهن می‌رسد که یکی بی‌هیچ حس همدلی‌ با دخترنانتی‌اش فقط به فکر خوشبختی دخترهای خود است و دیگری از این‌که دخترناتنی‌اش از او زیبا‌تر باشد زیرورو می‌شود. یا مقاله‌های عوام‌پسندانه‌‌‌ای که نارسیسیسم را به تعداد عکس‌های سلفی جوانان و نوجوانان (بیشتر دختران) تقلیل می‌دهند. واقعیت این است که شخصیت‌های خودشیفته همیشه شبیه زنان بدجنس کارتون‌های سکسیستی والت‌دیزنی و صفحات سلبریتی‌های اینستاگرام نیستند. آن‌ها گاهی شبیه قدیس‌هایی هستند که «وجهه‌»‌‌ای انسان‌دوستانه، دلسوزِ آسیب‌دیدگان، وهمدل و همدرد محرومان و به‌حاشیه رانده‌شدگان و بی‌قدرت‌ترین‌ها و بلاه‌بلاه‌بلاه را برای خود ساخته‌اند.(حتا اسامی‌ای که به این «طبقه» می‌دهند گویای ماهیت مناسباتشان است) شاهدش انبوه خودعرضه‌گی‌ها و نمایش ابرقهرمانی‌ها و شوآفی است که در پوشش اطلاع‌رسانی و آگاهی بخشی دائم در شبکه‌های اجتماعی به خوردمان می‌‌رود. از سلفی‌های خندان با کودکان کارگر تا شرح تجربیات توریستی‌ (و رزومه‌سازی) تازه فارغ‌التحصیل‌های روانشناسی و مددکاری اجتماعی در استتوس‌های فیس‌بوک، بی‌رعایت پیش‌پاافتاده‌ترین «اصول محرمیت». شاید یک دلیل اینکه اغلب NGO‌های ما با تمام ادعاهایی که تریلی هم بارشان را نمی‌کشد، از لحاظ ساختار و عملکرد فرق چندانی با مثلا «هیئت متوسلین به حضرت عباس» ندارند هم همین است. (به‌نظر من چون ورژن تقلبی‌اند، و اساساً نمی‌دانند چه می‌کنند، آسیب‌زاترند) چون همدل‌ها و خودشیفته‌ها از بسیاری جهات کاملاً به هم شبیه‌اند. سوال این است که آیا خودشیفته‌ها همدلی بلدند؟
کسانی که عواطف همدلانه در آن‌ها قوی و پررنگ است، شاخک‌های حساسی دارند. یعنی می‌توانند خود را با احساسات، عواطف، انگیزه‌ها و باورهای دیگران هماهنگ کرده و اصطلاحاً به درک همدلانه از دیگری برسند. آن‌ها می‌توانند میل و بیان دیگری را به‌خوبی دریافت و درک کنند. برخی از همدل‌ها به قدری دقیق، هوشمند و دارای درک مستقیم اند که حتا می‌توانند روند افکار دیگری را بخوانند و بیان کنند…و خبر بد اینکه خودشیفته‌ها هم درست همین‌طورند. اما خودشیفته‌‌ها به‌قطع فاقد احساس همدلی‌اند چون برای همدل بودن چیزی بیش از شاخک‌های حساس مورد نیاز است. تفاوت اصلی بین خودشیفته‌ها و همدل‌ها انگیزه‌هایشان است. این که دلیل‌شان برای جذب و درک احساسات و عواطف دیگران چیست و با این «انباشت سرمایه‌» قصد دارند چه کنند. خودشیفته‌ها فقط وقتی شاخک‌های حسی‌شان به کار می‌افتد که پای فرصت و فایده‌ای شخصی در میان باشد. مهارت واقعی خودشیفته‌ها دراصل نمایش همدلی است به‌وقت مناسب.
همدل‌ها درد دیگری را حس و جذب می‌کنند و با این کار، خودشان هم از درون درد می‌کشد. این درد باعث می‌شود تا متوجه و مراقب دیگری باشند و تلاش کنند زجر دیگری را سبک ‌کنند. درک همدلانه، زجر دیگری را زجر خود می‌بیند و کاهش زجر خود را در کاهش زجر دیگری. خودشیفته‌ها هم درد دیگری را حس می‌کنند ولی به‌جای تلاش برای درک درد دیگری و ابراز شفقت، مراقبت و توجه، درگیر بالا و ‍‍پایین کردن موقعیت، و سود و زیان بروز احساساتشان می‌شوند. احساساتی که دیگری آن را برانگیخته و شاید از وجودشان آگاه نبوده و یا نمی‌خواستند آگاه شوند.(شده از مصیبتی برای دوستی بگویید و او شروع کند از مصیبتی که خود از سرگذرانده تعریف کردن، تا خاموش‌تان کند یا وادار به همدردی با خودش؟ همان)‌ این احساسات حتا گاهی به شکل عصبانیت و خشم بروز می‌کند و در دیگریِ رنج‌دیده، بابت شریک کردن خودشیفته در دردش احساس تقصیر و شرم ایجاد می‌کند. بنابراین بزرگ‌ترین تفاوت میان همدل‌ها و خودشیفته‌ها نسبت‌شان با ایگو یا «من»‌شان است. همدل‌ها تمام تمرکزشان را صرف ترمیم و ارضای ایگویشان نمی‌کنند. آن‌ها اغلب به اینکه مردم درباره‌شان چه فکری می‌کنند اهمیتی نمی‌دهند و یا اصلاً از آن مطلع نیستند. اما تنها دغدغه‌ی خودشیفته‌ها ایگو/من‌شان است و از دیگری برای رسیدن به هدف خود استفاده می‌کنند. آن‌ها هرکاری برای محافظت از من‌شان انجام می‌دهند و اگر با انتقاد یا هرآنچه که ممکن ‌است به آن آسیب بزند مواجه شوند فوراً در موضع تدافعی قرار می‌گیرند.
وقتی ایگو فربه و ورم کرده باشد، فرد درمورد ظاهر فیزیکی‌اش، یا وضعیت مالی‌ و موقعیت حرفه‌‌ای و اجتماعی‌اش و درکل «هرآنچه دیگران از او می‌بینند» دچار وسواس می‌شود. اگر ایگو «بالانس» باشد هم این مسائل برای بسیاری با اهمیت است، ولی نه به همان شدت و درجه. اما خودشیفته از این مسائل برای کنترل و فریب دیگران استفاده می‌کند تا وجهه خود را بسازد و حفظ کند.
خودشیفتگی و همدلی دو سر یک طیف‌اند و امکان ندارد کسی همزمان در دو سر این طیف بایستد. همدل‌ها هم گاهی رفتارهایی از خود بروز می‌دهند که شاید به خودشیفتگی تعبیر شود. مخصوصا وقتی عواطف‌شان (و نه ایگوشان) جریحه‌دار می‌شود. همدل‌ها هم ممکن است پرخاشگر، نامهربان، و خودخواه شوند، اما به ماهیت منفی اعمالشان آگاهند و مسئولیت عواقب آن‌ها را پذیرفته و خود را می‌کاوند تا دلایل رفتار را پیدا، و تغییر کنند. همه‌ی انسان‌ها ممکن است در موقعیتی احساسات و برخوردهای منفی از خود بروز دهند و به دیگران آسیب بزنند. ولی فرق عمده این است که انگیزه‌ی انسان خودشیفته از بروز احساسات منفی کنترل و مصرف دیگری برای ارضای ایگوی خود است، درحالی‌‌که در انسان‌های دیگر بروز عواطف منفی بدون انگیزه‌ی مالی و مادی و یا دلایل بی‌ارزش شخصی است. حالا سوال این است: آیا با خودشیفته‌ها هم باید همدلی کرد؟

پ.ن:
جایگاه فلورانس نایتینگل طبعاً برای من با جایگاه رفیع هیستری درتاریخ روانکاوی گره خورده و نه صرفاً فداکاری. حسرتم هم همان فریاد معروف است: «آه کجایید ای زنان هیستریک؟ کجایید که باز جهان را برایمان دگرگون کنید؟»

alamy-ma

نگارش شده توسط گل‌ناز در 16 سپتامبر 2016